Hệ thống khí gas công nghiệp thường được sử dụng trong nhà máy sản xuất, lò đốt, buồng sấy, bếp công nghiệp, hệ gia nhiệt, dây chuyền thực phẩm, gốm sứ, luyện kim, dệt nhuộm, bao bì, cao su và nhiều khu vực kỹ thuật có yêu cầu kiểm soát nhiên liệu đốt. Đây là môi trường có mức độ rủi ro cao hơn hệ nước, khí nén thông thường vì liên quan đến cháy nổ, rò rỉ gas, áp lực, thông gió và an toàn vận hành.

Van KITZ chính hãng có nhiều dòng van dùng cho nước, hơi, khí nén, dầu, HVAC và hệ thống công nghiệp. Tuy nhiên, với hệ thống khí gas công nghiệp, người dùng không được chọn van theo thói quen. Cần kiểm tra rõ model van có phù hợp với loại khí gas, áp lực, nhiệt độ, vật liệu làm kín, độ kín, tiêu chuẩn an toàn và yêu cầu của thiết kế hay không.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ van KITZ dùng cho hệ thống khí gas công nghiệp cần kiểm tra gì, nên chọn theo tiêu chí nào và cần lưu ý gì khi lắp đặt, thử kín, vận hành và bảo trì.

1. Hệ thống khí gas công nghiệp là gì?

Hệ thống khí gas công nghiệp là hệ thống dẫn nhiên liệu khí từ nguồn cấp đến các thiết bị sử dụng như lò đốt, đầu đốt, bếp công nghiệp, buồng sấy, lò hơi, dây chuyền gia nhiệt hoặc thiết bị sản xuất. Khí gas có thể là LPG, LNG, CNG, khí tự nhiên, khí đốt công nghiệp hoặc loại khí theo thiết kế riêng của nhà máy.

Một hệ thống gas thường gồm bồn chứa, cụm giảm áp, đồng hồ áp, van khóa, van an toàn, van điện từ, bộ lọc, thiết bị đo, đầu đốt, cảm biến rò gas và hệ thống thông gió. Trong đó, van khóa là thiết bị rất quan trọng để cô lập tuyến khi bảo trì, xử lý sự cố hoặc dừng thiết bị.

1.1. Vì sao hệ khí gas cần chọn van kỹ?

Khí gas có khả năng cháy nổ nếu rò rỉ và gặp nguồn đánh lửa. Vì vậy, van dùng cho hệ gas cần đảm bảo độ kín, vật liệu phù hợp, không rò tại thân van, trục van, ren, mặt bích hoặc bộ phận làm kín. Ngoài ra, van phải phù hợp với áp lực, nhiệt độ, lưu lượng và tiêu chuẩn an toàn của hệ thống.

1.2. Không nên dùng van nước thay cho van gas

Một số van có thể dùng tốt cho nước hoặc khí nén nhưng chưa chắc phù hợp cho gas. Khí gas có yêu cầu cao hơn về độ kín, vật liệu làm kín, nguy cơ rò rỉ và an toàn cháy nổ. Vì vậy, trước khi chọn van KITZ cho gas, cần kiểm tra đúng catalogue, model và khuyến nghị kỹ thuật.

2. Van KITZ dùng cho hệ thống khí gas công nghiệp cần kiểm tra gì?

Van KITZ dùng cho hệ thống khí gas công nghiệp cần kiểm tra các yếu tố chính gồm: loại khí gas, áp lực làm việc, nhiệt độ, vật liệu thân van, vật liệu seat, gioăng, packing, độ kín, kiểu kết nối, tiêu chuẩn ren hoặc mặt bích, vị trí lắp đặt, yêu cầu chống cháy nổ, hồ sơ kỹ thuật và quy trình thử rò trước khi vận hành.

Đây là nhóm hệ thống cần được thiết kế, lắp đặt và nghiệm thu bởi đơn vị có chuyên môn. Không nên tự thay van hoặc thay đổi chủng loại van nếu chưa được kiểm tra kỹ thuật.

3. Kiểm tra 1: Loại khí gas sử dụng

Trước tiên cần xác định hệ thống đang dùng loại khí gì: LPG, CNG, LNG, khí tự nhiên, biogas, gas công nghiệp hoặc hỗn hợp khí khác. Mỗi loại khí có đặc tính riêng về áp suất, mật độ, khả năng bay hơi, nguy cơ cháy nổ và yêu cầu vật liệu.

3.1. Không chọn van chỉ theo tên “dùng cho gas”

Cần biết chính xác loại gas và điều kiện vận hành. Một van phù hợp với một loại khí ở áp thấp chưa chắc phù hợp với khí khác hoặc áp lực cao hơn.

3.2. Cần đối chiếu với thiết kế hệ thống

Nếu hệ thống đã có bản vẽ kỹ thuật, danh mục vật tư hoặc yêu cầu của nhà thầu cơ điện, cần chọn van theo đúng hồ sơ đó. Không nên tự đổi model van khi chưa được phê duyệt.

4. Kiểm tra 2: Áp lực làm việc và áp lực tối đa

Áp lực là thông số bắt buộc phải kiểm tra khi chọn van cho gas. Cần xác định áp lực vận hành bình thường, áp lực sau bộ giảm áp, áp lực tối đa, áp lực thử và các tình huống áp lực tăng bất thường.

Nếu chọn van có cấp áp thấp hơn yêu cầu, van có thể rò, hỏng seat, biến dạng chi tiết hoặc không đảm bảo an toàn.

4.1. Áp thấp và áp cao cần chọn khác nhau

Tuyến gas áp thấp dùng cho thiết bị tiêu thụ có thể khác tuyến gas áp cao từ nguồn cấp hoặc cụm giảm áp. Vì vậy, cùng một hệ gas có thể cần nhiều loại van khác nhau ở các vị trí khác nhau.

4.2. Không chọn van sát giới hạn

Nên chọn van có thông số phù hợp với thiết kế và có biên độ an toàn. Không nên chọn van chỉ vừa đủ theo áp lực vận hành nếu hệ thống có dao động áp.

5. Kiểm tra 3: Vật liệu thân van

Vật liệu thân van cần phù hợp với loại gas, áp lực, môi trường lắp đặt và tiêu chuẩn hệ thống. Tùy vị trí, có thể cân nhắc thân đồng, inox, gang, thép hoặc vật liệu theo đúng model được phê duyệt.

5.1. Van thân đồng

Một số dòng van thân đồng có thể được dùng cho các tuyến gas phù hợp nếu model được nhà sản xuất khuyến nghị cho môi trường đó. Tuy nhiên, cần kiểm tra kỹ áp lực, nhiệt độ, seat, ren và tiêu chuẩn sử dụng.

5.2. Van thân inox

Van inox thường được cân nhắc trong môi trường cần chống ăn mòn tốt hơn, khu vực ẩm, ngoài trời hoặc yêu cầu vật liệu cao hơn. Dù vậy, inox không tự động đồng nghĩa với phù hợp cho mọi hệ gas. Seat và gioăng vẫn là phần phải kiểm tra kỹ.

5.3. Van thân thép hoặc vật liệu công nghiệp

Với tuyến gas công nghiệp áp lực cao hơn, đường ống lớn hoặc hệ thống lò đốt công suất lớn, vật liệu thân van cần chọn theo thiết kế, tiêu chuẩn áp lực và yêu cầu an toàn của dự án.

6. Kiểm tra 4: Seat, gioăng và packing

Seat, gioăng và packing là các chi tiết quyết định độ kín. Với khí gas, độ kín là yếu tố cực kỳ quan trọng vì rò nhỏ cũng có thể tạo nguy cơ mất an toàn.

6.1. Seat

Seat là bộ phận làm kín chính trong van bi hoặc một số loại van khác. Cần kiểm tra seat có phù hợp với loại gas, áp lực, nhiệt độ và tần suất đóng mở hay không.

6.2. Gioăng

Gioăng tại mặt bích, thân van hoặc phụ kiện kết nối phải tương thích với gas. Gioăng không phù hợp có thể chai, nứt, co lại hoặc rò sau thời gian vận hành.

6.3. Packing

Packing quanh trục van cần đảm bảo kín khí. Nếu packing lỏng, lão hóa hoặc không phù hợp, gas có thể rò tại cổ van. Đây là vị trí cần kiểm tra định kỳ.

7. Kiểm tra 5: Độ kín của van

Hệ gas yêu cầu độ kín cao hơn nhiều hệ nước. Khi chọn van KITZ, cần kiểm tra thông tin về cấp kín, phương pháp thử kín, áp lực thử và khuyến nghị sử dụng trong catalogue hoặc hồ sơ kỹ thuật.

Không nên chỉ kiểm tra van bằng mắt thường. Sau khi lắp đặt, cần thử rò bằng phương pháp phù hợp, có quy trình an toàn và người có chuyên môn thực hiện.

8. Kiểm tra 6: Kiểu kết nối ren hoặc mặt bích

8.1. Kết nối ren

Van nối ren thường dùng cho đường ống nhỏ, cụm thiết bị, nhánh gas nhỏ hoặc vị trí cần lắp gọn. Khi dùng ren cho gas, cần kiểm tra tiêu chuẩn ren, vật liệu làm kín ren và kỹ thuật siết. Không được dùng vật liệu làm kín không phù hợp với gas.

8.2. Kết nối mặt bích

Van mặt bích thường dùng cho đường ống lớn hơn, tuyến chính hoặc vị trí cần tháo lắp bảo trì. Cần kiểm tra tiêu chuẩn mặt bích như JIS, ANSI, DIN, PN hoặc tiêu chuẩn theo bản vẽ. Gioăng mặt bích và bulong cũng phải phù hợp.

8.3. Không lắp ép khi sai tiêu chuẩn

Nếu ren hoặc mặt bích không khớp, không nên lắp ép, khoan lại lỗ tùy tiện hoặc dùng nhiều vật liệu làm kín để bù sai lệch. Đây là rủi ro lớn với hệ gas.

9. Kiểm tra 7: Yêu cầu chống cháy nổ và khu vực nguy hiểm

Hệ gas công nghiệp thường nằm trong khu vực có nguy cơ cháy nổ. Nếu dùng van điều khiển điện, công tắc hành trình, cảm biến hoặc thiết bị điện gần tuyến gas, cần kiểm tra yêu cầu chống cháy nổ theo thiết kế.

9.1. Van tay và van điều khiển

Van tay không có phần điện nhưng vẫn phải đảm bảo kín và phù hợp gas. Van điều khiển điện hoặc khí nén cần kiểm tra actuator, tín hiệu, nguồn điện, cấp bảo vệ, yêu cầu phòng nổ và quy trình dừng khẩn cấp.

9.2. Không tự lắp thiết bị điện thường trong khu gas

Các thiết bị điện không phù hợp có thể tạo tia lửa hoặc nguy cơ mất an toàn. Nếu hệ thống yêu cầu phòng nổ, cần chọn thiết bị đúng tiêu chuẩn dự án.

10. Bảng tiêu chí cần kiểm tra khi chọn van KITZ cho hệ khí gas

11. Nên chọn loại van KITZ nào cho hệ gas công nghiệp?

11.1. Van bi KITZ

Van bi KITZ thường được cân nhắc cho các vị trí cần đóng mở nhanh, khóa nhánh gas, cô lập thiết bị, khóa trước đầu đốt hoặc cụm kỹ thuật, nếu đúng model được khuyến nghị cho gas. Ưu điểm là đóng mở nhanh, trạng thái mở/đóng rõ và độ kín tốt khi chọn đúng seat.

11.2. Van cầu KITZ

Van cầu có thể được dùng ở vị trí cần điều tiết lưu lượng khí theo thiết kế. Tuy nhiên, với gas, việc điều tiết cần kiểm soát cẩn thận và thường đi kèm thiết bị điều áp, van điều khiển hoặc cụm an toàn chuyên dụng.

11.3. Van cổng KITZ

Van cổng có thể dùng cho một số tuyến khóa mở hoàn toàn, đặc biệt ở đường ống lớn nếu model và vật liệu phù hợp. Không nên dùng van cổng để điều tiết lưng chừng dòng gas.

11.4. Van một chiều KITZ

Van một chiều có thể dùng khi hệ thống cần chống dòng chảy ngược theo thiết kế. Cần kiểm tra loại gas, áp lực mở, hướng lắp và độ kín.

12. Bảng gợi ý chọn van theo vị trí hệ gas công nghiệp

13. Checklist chọn van KITZ cho hệ thống khí gas công nghiệp

14. Checklist lắp đặt van KITZ trên hệ gas

15. Lỗi thường gặp khi chọn van cho hệ khí gas công nghiệp

15.1. Dùng van nước hoặc khí nén thay cho van gas

Đây là lỗi nguy hiểm. Van dùng cho nước hoặc khí nén chưa chắc có vật liệu làm kín và độ kín phù hợp với gas. Cần kiểm tra đúng model được phép dùng cho môi trường gas.

15.2. Không kiểm tra seat và gioăng

Thân van có thể phù hợp nhưng seat hoặc gioăng không tương thích với gas. Nếu bỏ qua chi tiết này, van có thể rò sau một thời gian vận hành.

15.3. Không thử rò sau khi lắp

Hệ gas bắt buộc phải kiểm tra rò trước khi đưa vào vận hành. Không nên chỉ quan sát bằng mắt hoặc dựa vào cảm giác mùi gas.

15.4. Lắp van ở vị trí khó thao tác khẩn cấp

Van khóa gas cần dễ tiếp cận khi cần đóng nhanh. Nếu lắp ở vị trí khuất, quá cao, bị che bởi thiết bị hoặc không có nhãn, việc xử lý sự cố sẽ khó khăn.

15.5. Không kiểm tra yêu cầu chống cháy nổ

Nếu dùng actuator, công tắc, cảm biến hoặc thiết bị điện gần tuyến gas mà không kiểm tra yêu cầu chống cháy nổ, hệ thống có thể tiềm ẩn rủi ro lớn.

16. Bảo trì van KITZ trong hệ gas công nghiệp

Van trong hệ gas cần được kiểm tra định kỳ theo quy trình an toàn của nhà máy. Các hạng mục cần kiểm tra gồm rò tại thân van, đầu nối ren, mặt bích, trục van, packing, tay van, tình trạng ăn mòn, nhãn nhận diện và khả năng đóng mở.

Khi bảo trì, cần cô lập tuyến, xả áp theo quy trình, thông gió khu vực, loại bỏ nguồn đánh lửa và chỉ thực hiện bởi người có chuyên môn. Không tự tháo van gas khi hệ thống còn áp hoặc chưa được xác nhận an toàn.

17. Khi nào cần thay van mới?

Cần thay van nếu phát hiện rò tại thân, trục van, seat không kín, ren hư, mặt bích biến dạng, tay van kẹt, vật liệu không phù hợp với loại gas hoặc van không có hồ sơ kỹ thuật rõ ràng. Với hệ gas, không nên sửa tạm bằng các phương án không đúng kỹ thuật.

Nếu hệ thống thay đổi loại gas, tăng áp lực hoặc cải tạo dây chuyền, cần kiểm tra lại toàn bộ van hiện có để xác định còn phù hợp hay không.

18. Kết luận

Van KITZ dùng cho hệ thống khí gas công nghiệp cần kiểm tra rất kỹ trước khi chọn và lắp đặt. Các yếu tố quan trọng gồm loại gas, áp lực, nhiệt độ, vật liệu thân van, seat, gioăng, packing, độ kín, kiểu kết nối, tiêu chuẩn ren/mặt bích, yêu cầu chống cháy nổ, vị trí lắp đặt, hồ sơ kỹ thuật và quy trình thử rò.

Với hệ gas, không nên chọn van theo cảm tính hoặc dùng van nước thay thế. Cần đối chiếu catalogue, bản vẽ thiết kế và yêu cầu an toàn của dự án. Với các vị trí cần đóng mở nhanh, khóa nhánh gas hoặc cô lập thiết bị, người dùng có thể tham khảo danh mục Van bi KITZ và kiểm tra đúng model phù hợp với môi trường khí gas trước khi sử dụng.

19. Câu hỏi thường gặp