Van KITZ dùng cho hệ thống nước cấp sau bể ngầm cần bố trí thế nào?

Trong hệ thống cấp nước tòa nhà, nhà xưởng, khu văn phòng, chung cư hoặc công trình dân dụng, bể ngầm thường là nơi chứa nước đầu nguồn trước khi bơm lên bồn mái, bồn trung gian hoặc cấp trực tiếp qua bơm tăng áp. Khi sử dụng Van công nghiệp KITZ cho hệ thống nước cấp sau bể ngầm, cần bố trí van theo đúng chức năng: khóa nước, lọc cặn, chống hồi, xả đáy, cô lập bơm và chia nhánh bảo trì.

Nếu bố trí đúng, hệ thống sau bể ngầm sẽ dễ vận hành, dễ sửa bơm, dễ vệ sinh lọc, hạn chế nước hồi ngược và giảm rủi ro phải dừng toàn bộ công trình khi chỉ cần bảo trì một đoạn nhỏ. Ngược lại, nếu thiếu van khóa, thiếu van một chiều hoặc không có điểm xả, việc sửa chữa sau này sẽ rất bất tiện.

1. Hệ thống nước cấp sau bể ngầm gồm những gì?

Hệ thống nước cấp sau bể ngầm thường bắt đầu từ đầu ra của bể chứa, đi qua tuyến hút bơm, cụm bơm, tuyến đẩy sau bơm, sau đó cấp đến bồn mái, bồn trung gian, đường ống chính hoặc các nhánh sử dụng.

Một cụm cơ bản thường có: van khóa đầu ra bể, đường hút bơm, Y lọc nếu cần, khớp nối mềm, bơm, van một chiều sau bơm, van khóa đầu đẩy, đồng hồ áp, điểm xả và các van chia nhánh phía sau.

Tùy công trình, hệ thống có thể đơn giản hoặc phức tạp hơn. Nhưng nguyên tắc chính là phải khóa được từng đoạn, chống được dòng hồi, lọc được cặn trước thiết bị quan trọng và xả được nước khi bảo trì.

2. Đầu ra bể ngầm nên có van khóa

Ngay tại đầu ra bể ngầm nên bố trí van khóa để cô lập nguồn nước từ bể vào hệ thống phía sau. Đây là van rất quan trọng khi cần sửa đường hút, vệ sinh Y lọc, thay bơm hoặc xử lý rò rỉ ở đoạn ống sau bể.

Với đường ống nhỏ, có thể dùng van bi KITZ. Với đường ống lớn hơn, có thể dùng van cổng KITZ hoặc van bướm KITZ tùy không gian và thiết kế. Nếu vị trí cần thao tác nhanh, van bi hoặc van bướm thường thuận tiện hơn. Nếu tuyến lớn, ít thao tác, van cổng cũng có thể phù hợp.

Van khóa đầu ra bể cần đặt ở vị trí dễ tiếp cận. Không nên đặt van quá sát tường, quá thấp, nằm trong hố khó thao tác hoặc bị che bởi đường ống khác.

3. Tuyến hút bơm cần bố trí gọn và ít cản dòng

Đoạn từ bể ngầm đến đầu hút bơm rất quan trọng. Nếu đường hút quá nhỏ, nhiều co cút, van gây cản dòng hoặc lọc bị tắc, bơm có thể hút kém, chạy ồn, rung hoặc không đạt lưu lượng thiết kế.

Trên tuyến hút bơm, nên hạn chế các điểm làm giảm tiết diện dòng chảy. Van khóa đầu hút cần chọn đúng kích cỡ, tốt nhất không giảm DN tùy tiện. Nếu dùng van bi ở tuyến hút chính, nên cân nhắc loại full bore để giảm tổn thất áp qua van.

Không nên lắp quá nhiều phụ kiện không cần thiết trên đường hút. Mỗi co, cút, lọc, van đều có thể làm tăng tổn thất áp nếu chọn sai hoặc lắp không hợp lý.

4. Có cần Y lọc sau bể ngầm không?

Nên cân nhắc lắp Y lọc KITZ nếu nước từ bể ngầm có nguy cơ lẫn cặn, rác nhỏ, cát mịn, mạt đường ống hoặc bùn lắng. Bể ngầm dù chứa nước sạch vẫn có thể phát sinh cặn sau thời gian sử dụng, đặc biệt nếu không vệ sinh định kỳ.

Y lọc giúp bảo vệ bơm, van một chiều, đồng hồ, van giảm áp và các thiết bị phía sau. Tuy nhiên, nếu lắp Y lọc trên tuyến hút bơm, cần chọn kích cỡ đủ lớn và vệ sinh thường xuyên. Lọc bẩn có thể làm bơm thiếu nước.

Khi bố trí Y lọc, phải chừa không gian tháo nắp và lấy lưới lọc. Không nên lắp lọc sát nền, sát tường hoặc sát bơm đến mức không thể vệ sinh.

5. Trước và sau bơm cần có van khóa

Cụm bơm sau bể ngầm nên có van khóa ở cả đầu hút và đầu đẩy. Van khóa đầu hút giúp cô lập nguồn nước từ bể vào bơm. Van khóa đầu đẩy giúp cô lập tuyến phía sau bơm khi cần sửa bơm, thay van một chiều hoặc kiểm tra thiết bị.

Nếu chỉ có van khóa đầu hút mà không có van khóa đầu đẩy, nước từ tuyến phía sau vẫn có thể chảy ngược về khi tháo thiết bị. Nếu chỉ có van khóa đầu đẩy mà không có van đầu hút, nước từ bể vẫn tiếp tục cấp vào bơm.

Với cụm bơm cần bảo trì định kỳ, bố trí thiếu một trong hai van này sẽ làm việc sửa chữa mất thời gian và kém an toàn hơn.

6. Sau bơm cần lắp van một chiều KITZ

Sau đầu đẩy bơm nên lắp van một chiều KITZ để chống nước hồi ngược về bơm khi bơm dừng. Đây là vị trí gần như bắt buộc trong nhiều hệ thống bơm cấp nước sau bể ngầm.

Nếu không có van một chiều, nước từ đường ống phía sau, bồn cao hoặc hệ thống áp lực có thể chảy ngược về bơm. Tình trạng này làm tụt áp, gây tiếng va đập, làm bơm quay ngược hoặc ảnh hưởng đến phớt, cánh bơm và tuổi thọ thiết bị.

Với cụm bơm nhiều máy, mỗi bơm nên có một van một chiều riêng sau đầu đẩy để bơm đang chạy không đẩy nước ngược qua bơm đang dừng.

7. Van một chiều không thay thế van khóa

Một lỗi khá phổ biến là nghĩ đã có van một chiều sau bơm thì không cần van khóa. Cách hiểu này không đúng. Van một chiều chỉ chống hồi nước tự động, còn van khóa dùng để cô lập thiết bị khi bảo trì.

Nếu van một chiều bị cặn kẹt hoặc đóng không kín, nước vẫn có thể rò ngược. Khi cần tháo bơm mà không có van khóa đầu đẩy, kỹ thuật viên sẽ rất khó kiểm soát nước từ hệ thống phía sau.

Vì vậy, bố trí tốt là có cả van một chiều và van khóa sau bơm. Hai loại van này phục vụ hai mục đích khác nhau.

8. Cần có điểm xả áp và xả nước quanh cụm bơm

Sau khi đóng van đầu hút và đầu đẩy, đoạn ống quanh bơm vẫn có thể còn nước hoặc áp dư. Vì vậy, nên bố trí điểm xả nhỏ tại vị trí phù hợp để xả nước trước khi tháo bơm, tháo lọc hoặc thay van.

Điểm xả cũng giúp kiểm tra hệ thống đã được cô lập hay chưa. Với hệ áp lực cao, bồn cao tầng hoặc bơm tăng áp, điểm xả áp rất quan trọng để bảo trì an toàn.

Van bi KITZ thường phù hợp cho điểm xả vì đóng mở nhanh và dòng xả thoáng. Đầu xả nên dẫn về hố thu, rãnh thoát hoặc vị trí an toàn, không xả vào tủ điện, chân bơm hoặc lối đi.

9. Nếu bơm hút âm từ bể ngầm cần chú ý gì?

Một số hệ thống có bơm đặt cao hơn mực nước trong bể, gọi là hút âm. Trường hợp này nhạy hơn về khả năng mồi nước, kín khí đường hút và tổn thất áp trên tuyến hút.

Nếu bơm hút âm, cần kiểm tra kỹ đường hút, đầu hút, khả năng giữ nước mồi và loại van chống tụt nước nếu thiết kế yêu cầu. Không nên lắp tùy tiện van một chiều trên đường hút nếu chưa rõ cách vận hành, vì có thể gây thêm cản dòng hoặc khó bảo trì.

Với bơm hút âm, đường hút càng cần kín, ngắn, ít co cút và đủ kích cỡ. Nếu hệ thống thường mất mồi, cần kiểm tra toàn bộ tuyến hút chứ không chỉ thay van.

10. Nếu bơm đặt thấp hơn mực nước bể thì bố trí khác gì?

Nếu bơm đặt thấp hơn mực nước bể hoặc luôn được cấp nước ngập đầu hút, hệ thống hút thường ổn định hơn. Trường hợp này vẫn cần van khóa đầu ra bể, van khóa đầu hút bơm và có thể cần Y lọc nếu nước có cặn.

Với kiểu cấp nước ngập đầu hút, không nên tạo thêm điểm cản không cần thiết trên tuyến hút. Van khóa cần mở hoàn toàn khi bơm chạy, lọc phải sạch và đường ống phải đủ DN.

Sau bơm vẫn cần van một chiều và van khóa đầu đẩy để chống hồi nước và bảo trì thuận tiện.

11. Sau cụm bơm nên bố trí đồng hồ áp

Đồng hồ áp nên được lắp sau bơm để theo dõi áp lực đầu đẩy. Nếu hệ có bơm tăng áp, bơm cấp lên cao hoặc nhiều nhánh sử dụng, đồng hồ áp giúp kỹ thuật viên nhận biết bơm có đạt áp hay không.

Nếu áp yếu, có thể do bơm, đường hút, Y lọc bẩn, van chưa mở hết, van một chiều kẹt, rò đường ống hoặc nhu cầu sử dụng lớn hơn thiết kế. Có đồng hồ áp sẽ giúp khoanh vùng nguyên nhân nhanh hơn.

Với hệ quan trọng, có thể cần đồng hồ áp trước và sau một số thiết bị như lọc, giảm áp hoặc cụm điều khiển để theo dõi tổn thất áp.

12. Các nhánh sau bể ngầm cần có van khóa khu vực

Sau cụm bơm, nước thường được chia đi nhiều khu vực: cấp lên bồn mái, cấp cho khu vệ sinh, cấp cho nhà xưởng, cấp cho thiết bị, cấp cho tầng kỹ thuật hoặc cấp cho hệ xử lý nước. Mỗi nhánh chính nên có van khóa riêng.

Cách bố trí này giúp khi một nhánh cần sửa, chỉ cần khóa nhánh đó, không phải dừng toàn bộ hệ cấp nước. Với nhánh nhỏ, van bi KITZ phù hợp. Với nhánh lớn, có thể dùng van bướm hoặc van cổng tùy không gian và kích cỡ.

Nên đánh nhãn rõ từng van nhánh để tránh thao tác nhầm. Hệ sau bể ngầm thường có nhiều van, nếu không có nhãn, người vận hành rất dễ khóa sai tuyến.

13. Chọn vật liệu van theo môi trường bể ngầm và phòng bơm

Khu vực sau bể ngầm thường có độ ẩm cao, đặc biệt nếu nằm ở tầng hầm, phòng bơm hoặc gần hố thu. Vì vậy, ngoài môi chất bên trong là nước sạch, cần quan tâm cả môi trường bên ngoài.

Với nhánh nhỏ, vị trí ẩm hoặc gần nền, van bi inox KITZ nên được cân nhắc vì chống gỉ tốt hơn. Với tuyến lớn, van gang phủ epoxy, van bướm hoặc van cổng gang có thể phù hợp nếu lớp phủ tốt và môi trường không quá ăn mòn.

Bulong, tay gạt, tay quay, mặt bích và giá đỡ cũng cần được kiểm tra. Thân van tốt nhưng bulong rỉ sét vẫn gây khó khăn lớn khi bảo trì.

14. Những lỗi thường gặp khi bố trí van KITZ sau bể ngầm

Lỗi đầu tiên là thiếu van khóa đầu ra bể. Khi cần sửa tuyến hút, không cô lập được nguồn nước từ bể.

Lỗi thứ hai là lắp Y lọc nhưng không chừa chỗ vệ sinh. Sau một thời gian lọc tắc, bơm hút yếu nhưng kỹ thuật viên lại khó tháo lọc ra vệ sinh.

Lỗi thứ ba là thiếu van một chiều sau bơm. Khi bơm dừng, nước hồi ngược gây tụt áp, tiếng đập hoặc bơm quay ngược.

Lỗi thứ tư là có van một chiều nhưng thiếu van khóa đầu đẩy. Khi cần thay van hoặc sửa bơm, nước phía sau vẫn gây khó thao tác.

Lỗi thứ năm là không có điểm xả nước và xả áp. Khi tháo bơm hoặc van, nước còn trong ống chảy tràn ra nền, ảnh hưởng phòng bơm và thiết bị điện.

15. Checklist bố trí van KITZ cho hệ thống nước cấp sau bể ngầm

Bảng dưới đây giúp kiểm tra nhanh khi bố trí van KITZ cho hệ thống nước cấp sau bể ngầm.

16. Kết luận

Van KITZ dùng cho hệ thống nước cấp sau bể ngầm nên được bố trí theo đúng thứ tự chức năng: van khóa đầu ra bể, van khóa đầu hút bơm, Y lọc nếu nước có cặn, khớp nối mềm nếu cần giảm rung, van một chiều sau bơm, van khóa đầu đẩy, đồng hồ áp, điểm xả và van khóa từng nhánh phía sau. Cách bố trí này giúp hệ thống cấp nước vận hành ổn định, dễ cô lập khi bảo trì và hạn chế nước hồi ngược về bơm.

Điểm cần chú ý nhất là không được dùng van một chiều thay cho van khóa, không lắp Y lọc mà thiếu không gian vệ sinh và không bỏ qua điểm xả áp quanh cụm bơm. Với vị trí chống hồi nước sau bơm cấp từ bể ngầm, người dùng có thể tham khảo nhóm Van một chiều KITZ để chọn đúng kiểu van, kích cỡ, vật liệu và cấp áp phù hợp.

17. Câu hỏi thường gặp