Hệ thống hơi bão hòa thường xuất hiện trong lò hơi, nồi hơi, đường ống cấp hơi, thiết bị gia nhiệt, bộ trao đổi nhiệt, dây chuyền giặt là, thực phẩm, dệt nhuộm, cao su, hóa chất nhẹ và nhiều nhà máy sản xuất. Đây là môi trường làm việc có nhiệt độ cao, áp suất lớn và yêu cầu an toàn cao hơn hệ nước thông thường.

Van KITZ chính hãng có nhiều dòng van dùng cho nước, hơi, khí nén, dầu, nước nóng và hệ thống công nghiệp. Khi dùng cho hơi bão hòa, người mua cần kiểm tra kỹ áp suất, nhiệt độ, vật liệu thân van, vật liệu làm kín, kiểu kết nối, tiêu chuẩn áp lực và vị trí lắp đặt để tránh rò hơi, kẹt van hoặc hư hỏng sớm.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ van KITZ dùng cho hệ thống hơi bão hòa cần kiểm tra thông số nào, nên chọn loại van nào và cần lưu ý gì khi lắp đặt, vận hành.

1. Hơi bão hòa là gì?

Hơi bão hòa là hơi nước ở trạng thái cân bằng với nước lỏng tại một áp suất và nhiệt độ nhất định. Trong hệ thống công nghiệp, hơi bão hòa thường được tạo ra từ lò hơi và dẫn qua đường ống đến các thiết bị sử dụng nhiệt.

Khác với nước lạnh hoặc nước nóng thông thường, hơi bão hòa có nhiệt độ cao, áp suất cao và có thể gây rò rỉ nguy hiểm nếu van, gioăng, packing hoặc kết nối không phù hợp.

1.1. Vì sao van cho hơi bão hòa cần chọn kỹ?

Hơi có khả năng thoát qua khe hở rất nhỏ. Nếu van không kín, packing không chịu nhiệt hoặc vật liệu không phù hợp, hệ thống có thể bị rò hơi, thất thoát năng lượng, gây bỏng, giảm áp suất và ảnh hưởng đến an toàn vận hành.

Ngoài ra, hệ hơi thường có hiện tượng giãn nở nhiệt, nước ngưng, rung đường ống và thay đổi áp suất khi khởi động. Vì vậy, van dùng cho hơi bão hòa cần được chọn theo thông số chính xác hơn.

1.2. Không nên chọn van hơi theo kinh nghiệm chung

Cùng là van KITZ, nhưng không phải model nào cũng dùng được cho hơi bão hòa. Một số dòng phù hợp cho nước sạch hoặc khí nén có thể không phù hợp với nhiệt độ hơi. Vì vậy, cần kiểm tra catalogue, vật liệu và điều kiện làm việc trước khi chọn.

2. Van KITZ dùng cho hệ hơi bão hòa cần kiểm tra thông số nào?

Khi chọn van KITZ cho hơi bão hòa, cần kiểm tra ít nhất các thông số sau: áp suất làm việc, nhiệt độ hơi, vật liệu thân van, vật liệu seat, packing, gioăng, kiểu kết nối, tiêu chuẩn áp lực, kích cỡ DN, hướng dòng chảy và vị trí lắp đặt.

Nếu là hệ thống có yêu cầu nghiệm thu, cần kiểm tra thêm catalogue, CO, CQ, chứng từ và thông số kỹ thuật của từng model.

3. Thông số 1: Áp suất làm việc của hệ hơi

Áp suất là thông số quan trọng đầu tiên. Hơi bão hòa có áp suất càng cao thì nhiệt độ tương ứng càng cao. Van phải chịu được áp suất vận hành bình thường, áp suất tối đa và điều kiện tăng áp khi khởi động hoặc đóng mở.

Không nên chọn van chỉ dựa vào kích cỡ DN. Hai hệ thống cùng DN50 nhưng áp suất hơi khác nhau sẽ cần van có cấp áp lực khác nhau.

3.1. Cần kiểm tra áp suất vận hành và áp suất thiết kế

Áp suất vận hành là áp suất hệ thống thường chạy. Áp suất thiết kế hoặc áp suất tối đa là mức cần dùng để chọn van an toàn hơn. Khi mua van, nên cung cấp cả hai thông số này để chọn đúng model.

3.2. Kiểm tra tiêu chuẩn áp lực của van

Cần kiểm tra van thuộc tiêu chuẩn nào như JIS, PN, ANSI/Class hoặc tiêu chuẩn khác theo bản vẽ. Van có cùng kích cỡ nhưng khác tiêu chuẩn áp lực có thể khác khả năng chịu áp và khác cả kiểu kết nối.

4. Thông số 2: Nhiệt độ hơi bão hòa

Nhiệt độ quyết định khả năng chịu nhiệt của thân van, seat, packing và gioăng. Với hơi bão hòa, nhiệt độ thường cao hơn nhiều so với nước nóng sinh hoạt, nên vật liệu làm kín phải được kiểm tra kỹ.

Nếu chọn sai vật liệu, van có thể rò tại cổ van, rò tại mặt bích, đóng không kín hoặc nhanh hỏng sau thời gian ngắn.

4.1. Không chỉ thân van, packing cũng phải chịu nhiệt

Nhiều người chỉ kiểm tra thân van mà bỏ qua packing. Trong hệ hơi, packing quanh ty van là vị trí rất dễ rò nếu vật liệu không chịu được nhiệt độ và áp suất hơi.

4.2. Nhiệt độ thay đổi khi áp suất hơi thay đổi

Hơi bão hòa có quan hệ chặt giữa áp suất và nhiệt độ. Khi áp suất tăng, nhiệt độ hơi cũng tăng. Vì vậy, cần kiểm tra theo bảng thông số hệ thống hoặc thông tin từ bộ phận kỹ thuật lò hơi, không nên ước lượng cảm tính.

5. Thông số 3: Vật liệu thân van

Vật liệu thân van phải phù hợp với hơi, áp suất và nhiệt độ. Với hệ hơi bão hòa, các vật liệu như đồng, gang, gang dẻo, thép, inox hoặc vật liệu khác cần được chọn theo từng model và điều kiện làm việc.

5.1. Van thân đồng

Van KITZ thân đồng có thể dùng cho một số hệ hơi áp lực và nhiệt độ phù hợp theo thông số của từng model. Dòng này thường gặp ở kích cỡ nhỏ đến vừa, lắp ở tuyến hơi phụ, thiết bị nhỏ hoặc vị trí đóng mở cục bộ.

Tuy nhiên, không nên mặc định mọi van đồng đều dùng được cho hơi. Cần kiểm tra catalogue trước khi chọn.

5.2. Van thân gang hoặc gang dẻo

Van thân gang hoặc gang dẻo có thể được dùng trong một số hệ hơi, nước nóng hoặc hệ công nghiệp tùy model. Khi chọn cần kiểm tra áp suất, nhiệt độ, tiêu chuẩn kết nối và yêu cầu của bản vẽ.

5.3. Van thân thép hoặc inox

Với hệ hơi yêu cầu cao hơn về áp suất, nhiệt độ, môi trường hoặc độ bền, vật liệu thép hoặc inox có thể được cân nhắc tùy điều kiện thực tế. Cần đối chiếu đúng model, tiêu chuẩn và khả năng chịu nhiệt.

6. Thông số 4: Seat, đĩa van và bề mặt làm kín

Seat và đĩa van quyết định khả năng đóng kín. Trong hệ hơi, nếu bề mặt làm kín không phù hợp hoặc bị mòn, hơi có thể rò qua ngay cả khi van đã đóng.

Với van cầu, cần kiểm tra seat và đĩa van vì đây là dòng thường dùng để điều tiết hơi. Với van bi, cần kiểm tra seat có phù hợp nhiệt độ hơi không. Với van cổng, cần kiểm tra bề mặt làm kín khi dùng cho tuyến hơi chính hoặc tuyến cấp hơi.

7. Thông số 5: Packing quanh ty van

Packing là phần làm kín quanh trục hoặc ty van. Đây là vị trí rất quan trọng trong hệ hơi bão hòa vì hơi có thể rò lên cổ van nếu packing không phù hợp hoặc đã lão hóa.

Khi chọn van KITZ cho hơi, cần kiểm tra packing chịu được nhiệt độ và áp suất hơi. Khi vận hành, nếu thấy rò nhẹ tại cổ van, cần xử lý sớm, không để hơi rò lâu ngày vì có thể gây nguy hiểm và làm hỏng thêm chi tiết xung quanh.

8. Thông số 6: Kiểu kết nối và tiêu chuẩn mặt bích

Van dùng cho hơi có thể là nối ren, mặt bích hoặc kiểu kết nối khác tùy kích cỡ và áp lực. Đường ống nhỏ có thể dùng van ren nếu phù hợp áp lực, còn đường ống lớn hoặc hệ công nghiệp thường dùng van mặt bích.

Với van mặt bích, cần kiểm tra tiêu chuẩn JIS, ANSI, DIN, PN, số lỗ bulong, đường kính lỗ, khoảng cách tâm lỗ và gioăng mặt bích. Van đúng DN nhưng sai tiêu chuẩn mặt bích vẫn không lắp được.

9. Nên chọn loại van KITZ nào cho hệ hơi bão hòa?

9.1. Van cầu KITZ

Van cầu KITZ là lựa chọn rất phổ biến cho hệ hơi bão hòa, đặc biệt tại vị trí cần điều tiết lưu lượng hơi, giảm dòng, kiểm soát cấp hơi vào thiết bị hoặc vận hành từ từ.

Dòng van này phù hợp hơn van bi hoặc van cổng nếu hệ thống cần chỉnh lưu lượng hơi theo mức.

9.2. Van cổng KITZ

Van cổng KITZ có thể dùng cho tuyến hơi cần đóng mở hoàn toàn, không dùng để điều tiết lưng chừng lâu dài. Khi mở hết, van giúp dòng hơi đi qua ổn định hơn.

Cần chọn đúng vật liệu, áp suất, nhiệt độ và bề mặt làm kín nếu dùng cho hơi.

9.3. Van bi KITZ

Van bi KITZ có thể dùng cho một số vị trí hơi nếu model phù hợp nhiệt độ và áp suất. Ưu điểm là đóng mở nhanh, nhưng seat của van bi phải được kiểm tra kỹ vì không phải loại seat nào cũng phù hợp hơi nóng.

9.4. Van một chiều KITZ

Van một chiều KITZ được dùng để ngăn dòng chảy ngược trong một số tuyến hơi hoặc nước ngưng nếu thiết kế yêu cầu. Cần kiểm tra hướng dòng chảy, áp lực mở, vật liệu bên trong và vị trí lắp.

10. Bảng gợi ý chọn van KITZ cho hệ hơi bão hòa

11. Bảng checklist thông số cần kiểm tra

12. Checklist lắp đặt van KITZ cho hệ hơi bão hòa

13. Lỗi thường gặp khi chọn van KITZ cho hơi bão hòa

13.1. Chỉ chọn theo DN mà bỏ qua áp suất và nhiệt độ

Đây là lỗi rất nguy hiểm. Van đúng kích cỡ nhưng không chịu được áp suất hoặc nhiệt độ hơi có thể rò, hỏng packing hoặc mất an toàn khi vận hành.

13.2. Dùng van nước cho tuyến hơi

Van dùng tốt cho nước chưa chắc phù hợp với hơi. Hơi có nhiệt độ cao hơn, dễ rò hơn và yêu cầu vật liệu làm kín khác. Cần kiểm tra đúng model trước khi dùng.

13.3. Bỏ qua packing

Packing là vị trí dễ rò hơi. Nếu không kiểm tra vật liệu packing hoặc không bảo trì định kỳ, hơi có thể rò tại cổ van sau một thời gian vận hành.

13.4. Chọn sai loại van cho nhiệm vụ điều tiết

Nếu cần điều tiết hơi nhưng lại dùng van bi hoặc van cổng mở lưng chừng lâu dài, van có thể nhanh mòn hoặc khó kiểm soát lưu lượng. Vị trí điều tiết nên cân nhắc van cầu phù hợp.

14. Bảo trì van KITZ trong hệ hơi bão hòa

Van trong hệ hơi bão hòa nên được kiểm tra định kỳ theo kế hoạch bảo trì của nhà máy. Cần kiểm tra rò tại cổ van, mặt bích, ren, thân van, tay quay, ty van, packing và tình trạng đóng mở.

Khi hệ thống đang nóng hoặc còn áp, không được tháo van tùy tiện. Trước khi bảo trì, cần cô lập tuyến, xả áp, chờ giảm nhiệt và tuân thủ quy trình an toàn. Nếu phát hiện rò hơi, đóng mở nặng hoặc tiếng kêu bất thường, nên kiểm tra sớm để tránh hư hỏng lan rộng.

15. Kết luận

Van KITZ dùng cho hệ thống hơi bão hòa cần kiểm tra kỹ áp suất, nhiệt độ, vật liệu thân van, seat, đĩa van, packing, gioăng, kiểu kết nối, tiêu chuẩn áp lực, kích cỡ DN và vị trí lắp đặt. Không nên chọn van chỉ theo DN hoặc theo kinh nghiệm dùng cho nước thông thường.

Với vị trí cần điều tiết lưu lượng hơi, kiểm soát cấp hơi vào thiết bị hoặc vận hành từ từ, người dùng có thể tham khảo danh mục Van cầu KITZ để lựa chọn sản phẩm phù hợp với hệ hơi bão hòa, nước nóng, dầu nóng hoặc hệ thống công nghiệp cần điều chỉnh dòng chảy ổn định.

16. Câu hỏi thường gặp